ريگستان از سه مدرسه باشكوه  و زيبا به نام­های: مدرسه شيردار، مدرسه الغ بيگ و مدرسه طلا‌كاري، تشكيل شده است كه در سه طرف ميدانی وسيع قرار گرفته­اند. یکی از ویژگی­های خاص معماری تیموری که بعدها در دوره صفویه و ازبکان در آسیای میانه نیز پیگیری شد، ایجاد مجتمع­هایی از بناهای یادبود در اطراف یک میدان رو باز بود. میدان ریگستان در سمرقند یکی از بهترین الگو های آن است و به رغم آنکه در گذر ایام با سلیقه­های گوناگون به بناهای آن افزوده­اند، یکدست به نظر می­رسد و در نسبت­های موزون، حجم­های بزرگ و پوشش رنگی اختلافی به چشم نمی­آید. در قدیم رودخانه­ای از این محل عبور می­کرد که با گذشت زمان خشکید و میدان بر بستر سنگی آن احداث شد و ریگستان نام گرفت.

بعضی دیگر می­گویند چون در زمان کمونیست­ها مقداری از دیوارهای این مدارس زیر خاک و ریگ فرو رفته بود و بعدها آنها را از زیر خاک در آوردند، به این نام شهرت یافت. کمتر از یک قرن پیش، زمین لرزه­ها، تغییر زیاد دما در فصول گوناگون و استهلاک طبیعی ساختمان، این مجموعه را در وضعیت نا­مناسبی قرار داد؛ حتی قسمتی از مناره­ها و گنبدها تخریب شد و یا در حال ویرانی بود. حدود 70 در صد کاشی­کاری سطوح نیز از بین رفت؛ اما نوسازی­ها در سال 1923 میلادی و نیز بین سال های 1967 تا 1987 میلادی حیات دوباره­ای به آن بخشید.